Η ανθρωποφαγία του διαδικτύου: όταν η διαφωνία γίνεται δημόσιος λιθοβολισμός

 

Γράφει ο Νίκος Γ. Σακελλαρόπουλος

Το τελευταίο χρονικό διάστημα, έγιναν επανειλημμένα ρεπορτάζ δημοσιογράφων, αναφορικά με την ανθρωποφαγία στο διαδίκτυο. Κι όλα, καταλήγουν σ’ ένα κοινό συμπέρασμα: Ότι αυτή η ιδιαίτερα αποκρουστική πλευρά του διαδικτύου, απλώνεται καθημερινά όλο και περισσότερο.

 Ένα φαινόμενο που εκδηλώνεται με ύβρεις, προσβολές, χλευασμό, ειρωνείες και οργανωμένες ή μεμονωμένες επιθέσεις εναντίον ανθρώπων που έχουν απλώς το «θράσος» να εκφράζουν διαφορετική άποψη ή να πράττουν κάτι με το οποίο δεν συμφωνούν κάποιοι.

Άνθρωποι που, χωρίς να τους έχει καλέσει κανένας, εισβάλλουν σε προσωπικές σελίδες και λογαριασμούς, όχι για να συζητήσουν, να διαφωνήσουν ή να καταθέσουν ένα επιχείρημα, αλλά για να επιτεθούν,  να βρίσουν, να προκαλέσουν, να μειώσουν, να εξευτελίσουν.

Πρόσφατο είναι το παράδειγμα χρήστη του διαδικτύου που ανάρτησε την άποψή του

για τη σύλληψη συνδικαλιστή που ταλαιπώρησε την Ελλάδα με τις αποφάσεις του. Το τι γράφηκαν κάτω από τις σκέψεις του δεν γράφονται ή δεν επαναλαμβάνονται. Ανείπωτες ύβρεις και προσβολές.

Τα ίδια και με άλλη -επιτηδευμένη- ανάρτηση άλλου χρήστη σε ανάρτηση που ήταν εμφανώς δημιουργημένη από την Α1 κι αναφερόταν σε ζώα.  Τότε, ευαίσθητες …ψυχούλες έλουσαν τον άνθρωπο  με ακατανόμαστες φράσεις.

Μόλις χθες, υπήρξε ανάρτηση ενός γελοίου ανθρώπου, που ευχήθηκε στον Ιταλό τερματοφύλακα της ΑΕΚ, Μπρινιόλι, να … πεθάνει το παιδί του!!!

Τρισχειρότερα είναι τα πράγματα σε ιστοσελίδες που επιτρέπουν τα σχόλια αναγνωστών κάτω από τα άρθρα ή τα ρεπορτάζ των δημοσιογράφων. Εκεί ο κάθε πικραμένος καταθέτει οχετούς χυδαιότητας.

Το ερώτημα λοιπόν, είναι απλό και πάντα το ίδιο. Από πότε η διαφωνία ή η άλλη άποψη, αποτελεί αιτία δημόσιου διασυρμού; Από πότε η προσωπική άποψη κάποιου θεωρείται πρόσκληση για διαδικτυακό προπηλακισμό; Και ποιος ακριβώς έδωσε σε ορισμένους το δικαίωμα να αναλαμβάνουν ρόλους αυτόκλητων δικαστών, εισαγγελέων και τιμητών της κοινωνίας;

Το φαινόμενο έχει πλέον αποκτήσει χαρακτηριστικά κανονικότητας. Κάποιοι θεωρούν απολύτως φυσιολογικό να εισβάλλουν στον ψηφιακό χώρο του άλλου -με ψηφιακές κουκούλες ή μη-  και να εκτοξεύουν χαρακτηρισμούς που πιθανότατα δεν θα τολμούσαν να εκστομίσουν ποτέ σε μια πρόσωπο με πρόσωπο συζήτηση. Κρύβονται πίσω από μια οθόνη, αισθάνονται παντοδύναμοι και μετατρέπουν την προσωπική τους ενόχληση σε επιθετική συμπεριφορά. Δεν τους ενδιαφέρει η ουσία όσων διαβάζουν. Δεν επιδιώκουν να αντικρούσουν μια θέση. Θέλουν να πληγώσουν εκείνον που την εξέφρασε.

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η συμπεριφορά απέναντι σε «επώνυμους» ανθρώπους. Ως η δημόσια παρουσία τους, η επαγγελματική τους ιδιότητα ή η αναγνωρισιμότητά τους να τους στερεί αυτομάτως το δικαίωμα στην προσωπική αξιοπρέπεια. Λες κι όποιος εκφράζει δημόσια μια άποψη ‘η μια θέλησή του, να πρέπει να αποδέχεται αδιαμαρτύρητα κάθε μορφή προσβολής, κάθε χυδαίο σχόλιο, κάθε απόπειρα διαπόμπευσης. Λες και η επωνυμία αποτελεί πρόσκληση σε δημόσιο λιθοβολισμό.

Ας ξεκαθαρίσουμε, λοιπόν, ορισμένα πράγματα. Η δημόσια έκθεση δεν σημαίνει κατάργηση της ανθρώπινης υπόστασης. Η αναγνωρισιμότητα δεν συνιστά παραίτηση από τον σεβασμό. Και η ελευθερία του λόγου δεν είναι ένα απεριόριστο άλλοθι για όποιον επιθυμεί να προσβάλλει, να εκφοβίζει και να εξοντώνει ηθικά τον συνομιλητή του.

Η κριτική είναι απολύτως θεμιτή. Ακόμη και η σκληρή κριτική. Η αμφισβήτηση είναι αναγκαία σε κάθε δημοκρατική κοινωνία. Όμως υπάρχει μια τεράστια, αδιαπραγμάτευτη διαφορά ανάμεσα στην κριτική και την εξύβριση, ανάμεσα στην αντίθετη άποψη και την προσωπική επίθεση, ανάμεσα στον διάλογο και το bullying. Όποιος αδυνατεί να αντιληφθεί αυτή τη διαφορά, δεν υπερασπίζεται την ελευθερία της έκφρασης. Την ευτελίζει.

Κι εδώ ανακύπτει ένα ακόμη ζήτημα: η ευκολία με την οποία ορισμένοι αυτοανακηρύσσονται θεματοφύλακες της αλήθειας και της ηθικής. Με ποια ιδιότητα; Με ποια νομιμοποίηση; Ποιος τους ανέθεσε την αποστολή να ελέγχουν, να ανακρίνουν και να καταδικάζουν όποιον δεν σκέφτεται όπως εκείνοι; Ποιος τους έδωσε το δικαίωμα να μετατρέπουν κάθε διαφορετική τοποθέτηση σε προσωπική υπόθεση και κάθε διαφωνία σε αφορμή για δημόσια διαπόμπευση;

Το πιο θλιβερό είναι ότι αυτή η συμπεριφορά συχνά βαφτίζεται «άποψη», «αντίδραση» ή «ελευθερία του λόγου». Όμως οι λέξεις δεν μπορούν να ξεπλύνουν την προσβολή. Η επιθετικότητα δεν γίνεται δημοκρατικό δικαίωμα επειδή ασκείται στο διαδίκτυο. Και ο εκφοβισμός δεν παύει να είναι εκφοβισμός επειδή πραγματοποιείται πίσω από ένα πληκτρολόγιο.

Ας καταλάβουν, επιτέλους, όσοι επιδίδονται σε αυτή την πρακτική ότι απέναντί τους δεν έχουν άψυχα προφίλ, αλλά ανθρώπους. Ανθρώπους που έχουν δικαίωμα να εκφράζονται, να διαφωνούν, να κάνουν λάθος, να αναθεωρούν, να υπερασπίζονται τις πεποιθήσεις τους. Χωρίς να χρειάζεται να απολογούνται σε κάθε αυτόκλητο κριτή που αποφάσισε να τους επιβάλει τη δική του αντίληψη για τον κόσμο.

Δεν είναι υποχρεωτικό να μας αρέσουν οι απόψεις των άλλων. Είναι, όμως, στοιχειώδης υποχρέωση να σεβόμαστε το δικαίωμά τους να τις εκφράζουν. Κι αν δεν μπορούμε να απαντήσουμε με επιχειρήματα, έχουμε πάντοτε την επιλογή της σιωπής. Κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να σχολιάζει τα πάντα, να παρεμβαίνει παντού και να μετατρέπει την προσωπική του διαφωνία σε δημόσια επίθεση.

Το διαδίκτυο δεν είναι άβατο για την ευθύνη, ούτε μια απέραντη αρένα όπου επιτρέπεται στον καθένα να ξεσπά τα απωθημένα του. Η ελευθερία έχει όρια εκεί όπου αρχίζουν τα δικαιώματα του άλλου. Και η αξιοπρέπεια δεν μπορεί να τίθεται υπό διαπραγμάτευση ανάλογα με το αν συμφωνούμε ή διαφωνούμε με κάποιον.

Η διαφωνία είναι δικαίωμα. Η κριτική είναι δικαίωμα. Η προσβολή, ο εξευτελισμός και ο διαδικτυακός εκφοβισμός δεν είναι παράσημα ελευθερίας. Είναι εκδηλώσεις μιας βαθιάς έλλειψης σεβασμού. Είναι καφρίλα. Κι όσοι έχουν ανάγκη να ποδοπατούν τον άλλον για να αισθανθούν ότι υπερέχουν, ας αναρωτηθούν ποιος τελικά εκτίθεται περισσότερο: εκείνος που διατυπώνει μια διαφορετική άποψη ή εκείνος που δεν μπορεί να την αντιμετωπίσει χωρίς να καταφύγει στη χυδαιότητα;

Ας τα σκεφτούμε όλα αυτά.