Η ντροπή της Πολιτείας απέναντι στην επιλογή της αποτέφρωσης

 Γράφει ο Νίκος Γ. Σακελλαρόπουλος

Τις τελευταίες ημέρες, βρέθηκα δυο φορές στην ίδια θέση. Προσφιλή μου πρόσωπα που ξεκίνησαν το ταξίδι τους στο φως, είχαν επιλέξει να μη ταφούν τα σώματά τους, αλλά να αποτεφρωθούν. Δικαίωμά τους!

Κι εκεί, ως να μην έφτανε η οδύνη των δικών τους ανθρώπων, αυτοί είχαν ν’ αντιμετωπίσουν και την έλλειψη σεβασμού από την Πολιτεία.

Για να αποτεφρωθούν, έπρεπε να υπάρχει σύμφωνη γνώμη των παιδιών τους και του συζύγου τους!!! Κάτι που δεν απαιτείται για ταφή του νεκρού στο χώμα. Άρα, έχουμε να κάνουμε για σαφή διάκριση της Πολιτείας, για ξεκάθαρη έλλειψη ισονομίας, για έλλειψη σεβασμού.

Υπάρχει κάτι βαθιά προσβλητικό σε μια Πολιτεία που σου αναγνωρίζει ένα δικαίωμα και, την ίδια στιγμή, κάνει ό,τι μπορεί για να καταστήσει την άσκησή του δύσκολη, επώδυνη και ταπεινωτική.

Και γίνεται ακόμη πιο εξοργιστικό όταν αυτό το δικαίωμα αφορά την τελευταία επιθυμία ενός ανθρώπου.

Η αποτέφρωση είναι νόμιμη επιλογή. Κι όμως, για όσους την επιλέγουν, η Πολιτεία

εξακολουθεί να συμπεριφέρεται σαν να πρόκειται για πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Σαν να πρέπει να απολογηθούν. Σαν να πρέπει να εξηγήσουν γιατί δεν ακολουθούν τον παραδοσιακό δρόμο.

Σαν η διαφορετική επιλογή τους να αποτελεί κάποια ιδιοτροπία που το κράτος μπορεί να ανεχθεί, αλλά όχι να υπηρετήσει με τον ίδιο σεβασμό, την ίδια ταχύτητα και την ίδια αποτελεσματικότητα.

Αυτή η κατάσταση δεν είναι απλώς γραφειοκρατική. Είναι βαθιά πολιτική. Και είναι πρωτίστως ζήτημα ισονομίας.

Δικαίωμα στα χαρτιά, ταλαιπωρία στην πράξη

Ας είμαστε ξεκάθαροι: όταν η Πολιτεία αναγνωρίζει την αποτέφρωση ως νόμιμη επιλογή, δεν μπορεί να αντιμετωπίζει την επιλογή αυτή ως ανεπιθύμητη εξαίρεση.

Δεν μπορεί να λέει στον πολίτη «έχεις δικαίωμα» και στη συνέχεια να του παραδίδει έναν λαβύρινθο από διαδικασίες, καθυστερήσεις, περιορισμούς και πρακτικά εμπόδια.

Αυτό δεν αποτελί πραγματική ελευθερία επιλογής. Είναι ελευθερία μετ’ εμποδίων.

Και όταν πρόκειται για έναν νεκρό και για μια οικογένεια που βρίσκεται μέσα στο πένθος, κάθε πρόσθετη γραφειοκρατική επιβάρυνση προσθέτει πολλαπλάσιο βάρος.

Η οικογένεια δεν έχει μπροστά της έναν ακόμη «φάκελο προς διεκπεραίωση». Έχει έναν άνθρωπο που έχασε. Έχει μια τελευταία επιθυμία του, που πρέπει να σεβαστεί.

Και έχει απέναντί της ένα κράτος που οφείλει να κάνει τη διαδικασία όσο το δυνατόν πιο απλή, αξιοπρεπή και ανθρώπινη. Όχι δυσκολότερη.

Το πιο εύκολο είναι να βαφτίζουμε κάθε πρόβλημα «γραφειοκρατική δυσλειτουργία». Έτσι αποφεύγεται η ουσία.

Όταν όμως μια συγκεκριμένη κατηγορία πολιτών αντιμετωπίζει συστηματικά περισσότερες δυσκολίες επειδή επέλεξε έναν διαφορετικό τρόπο διαχείρισης του θανάτου, τότε η συζήτηση δεν μπορεί να τελειώνει στη λέξη «γραφειοκρατία». Πρέπει να μιλήσουμε για ισότητα. Πρέπει να μιλήσουμε για διακριτική-άνιση μεταχείριση.

Κι οι οικογένειες δεν πρέπει να πληρώνουν το τίμημα επειδή ο άνθρωπός τους είχε διαφορετική επιθυμία από εκείνη που έχει επικρατήσει κοινωνικά.

Το κράτος δεν είναι θρησκευτικός κηδεμόνας

Σε μια σύγχρονη δημοκρατία η Πολιτεία οφείλει να είναι ουδέτερη απέναντι στις προσωπικές πεποιθήσεις των πολιτών της.

Δεν είναι δουλειά του κράτους να αποφασίζει ποιος τρόπος αποχαιρετισμού είναι «σωστός», «φυσιολογικός» ή κοινωνικά αποδεκτός.

Ούτε έχει δικαίωμα να μετατρέπει την παράδοση της πλειοψηφίας σε πρακτικό εμπόδιο για τη μειοψηφία.

Άλλος επιλέγει ταφή. Άλλος επιλέγει αποτέφρωση. Άλλος έχει θρησκευτικούς λόγους. Άλλος δεν έχει. Άλλος θέλει να ακολουθήσει την παράδοση της οικογένειάς του. Άλλος θέλει κάτι εντελώς διαφορετικό.

Αυτές οι επιλογές ανήκουν στον άνθρωπο.

Το κράτος έχει μία και μοναδική υποχρέωση: να διασφαλίζει ότι ο νόμος εφαρμόζεται ισότιμα. Δεν ζητούν προνόμιο. Ζητούν να μην τιμωρούνται.

Αυτό είναι το σημείο που πρέπει να γίνει απολύτως κατανοητό.

Όσοι επιλέγουν την αποτέφρωση δεν ζητούν ειδική μεταχείριση.

Ζητούν να μην έχουν χειρότερη μεταχείριση.

Δεν ζητούν περισσότερα δικαιώματα. Ζητούν τα ίδια δικαιώματα.

Δεν ζητούν από κανέναν να αγαπήσει την επιλογή τους. Ζητούν να γίνει σεβαστή.

Και κυρίως, δεν ζητούν από το κράτος να αποφασίσει για λογαριασμό τους. Αυτό είναι το ελάχιστο που οφείλει μια δημοκρατική Πολιτεία στον πολίτη της.

Θάνατος και κρατική αυθαιρεσία

Υπάρχει και μια ακόμη διάσταση που δεν πρέπει να ξεχνάμε. Οι διαδικασίες αυτές δεν αφορούν ανθρώπους που έχουν χρόνο, διάθεση και ψυχραιμία να συγκρουστούν με τη διοίκηση.

Αφορούν ανθρώπους που μόλις έχασαν έναν δικό τους. Αφορούν συζύγους, παιδιά, γονείς, αδέλφια. Αφορούν ανθρώπους που καλούνται μέσα σε λίγες ώρες ή ημέρες να διεκπεραιώσουν μια σειρά από δύσκολες διαδικασίες ενώ βρίσκονται σε κατάσταση βαθιάς συναισθηματικής φόρτισης.

Εκεί ακριβώς θα έπρεπε να φαίνεται το ανθρώπινο πρόσωπο του κράτους. Το κράτος υπάρχει για να υπηρετεί τον άνθρωπο, τον πολίτη του. Όχι για να τον δοκιμάζει στην πιο δύσκολη στιγμή της ζωής του.

Τι πρέπει να αλλάξει

Η λύση δεν είναι να αρκεστούμε σε διαπιστώσεις και ευχολόγια.

Χρειάζονται συγκεκριμένες παρεμβάσεις.

Πρώτον: πλήρης και πραγματική ισονομία μεταξύ ταφής και αποτέφρωσης ως προς τις διοικητικές διαδικασίες και την εξυπηρέτηση των οικογενειών.

Δεύτερον: απλοποίηση των διαδικασιών με ενιαίο, σαφές και ψηφιοποιημένο σύστημα, ώστε οι συγγενείς να μη χρειάζεται να μετατρέπονται σε «κυνηγούς εγγράφων» μέσα στο πένθος τους.

Τρίτον: επαρκείς και προσβάσιμες υποδομές αποτέφρωσης, ώστε η νόμιμη επιλογή να μην παραμένει θεωρητική επειδή οι διαθέσιμες υποδομές είναι ανεπαρκείς.

Τέταρτον: αυστηρά και δεσμευτικά χρονικά όρια για τις υπηρεσίες που εμπλέκονται στη διαδικασία.

Πέμπτον: πλήρης διαφάνεια στο κόστος και στις απαιτούμενες διαδικασίες, ώστε καμία οικογένεια να μην αιφνιδιάζεται από πρόσθετες επιβαρύνσεις.

Έκτον: ένας σαφής μηχανισμός καταγγελιών και ελέγχου για περιπτώσεις άνισης ή προσβλητικής μεταχείρισης.

Και, κυρίως: εκπαίδευση των αρμόδιων υπηρεσιών ώστε να αντιμετωπίζουν την επιλογή της αποτέφρωσης χωρίς προκαταλήψεις, ειρωνείες ή ηθικές κρίσεις.

Το ζήτημα δεν είναι αν η αποτέφρωση αρέσει σε όλους. Δεν χρειάζεται να αρέσει.

Το ζήτημα είναι αν το κράτος θα σέβεται τον πολίτη που την επιλέγει.

Γιατί η δημοκρατία δεν δοκιμάζεται όταν ο πολίτης κάνει αυτό που κάνουν όλοι. Δοκιμάζεται όταν επιλέγει κάτι διαφορετικό.

Και τότε η Πολιτεία έχει δύο επιλογές.

Ή θα σταθεί στο ύψος του θεσμικού της ρόλου και θα πει:

«Είναι δικαίωμά σου. Θα το σεβαστούμε και θα το υπηρετήσουμε.»

Ή θα συνεχίσει να κρύβεται πίσω από τη γραφειοκρατία, τις καθυστερήσεις και τις διακρίσεις, στέλνοντας το μήνυμα ότι υπάρχουν πολίτες των οποίων οι επιλογές είναι ανεκτές μόνο στα χαρτιά.

Αυτό όμως δεν είναι ισονομία. Είναι υποκρισία.

Και όταν η υποκρισία αφορά την τελευταία επιθυμία ενός ανθρώπου, γίνεται κάτι ακόμη χειρότερο: γίνεται ντροπή!

Κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να θεωρείται πολίτης δεύτερης κατηγορίας επειδή επέλεξε διαφορετικά.

Ούτε στη ζωή. Ούτε στον θάνατο.

Και κυρίως, ούτε από το ίδιο του το κράτος.