Στέφανος Μάνος: Ο ξεροκέφαλος εκσυγχρονιστής

 

Γράφει ο Νίκος Γ. Σακελλαρόπουλος

Υπάρχουν πολιτικοί που περνούν από την εξουσία αφήνοντας πίσω τους λόγια, συνθήματα και αναμνήσεις. Και υπάρχουν εκείνοι που, όταν τελειώσει η διαδρομή τους, μπορεί κανείς να δείξει κάτι χειροπιαστό και να πει: «Αυτό έγινε επειδή ήταν εκεί». Όπως έγινε με τον Στέφανο Μάνο.

Έναν άνθρωπο που υπήρξε αναμφισβήτητα κορυφαίος κι ιδιαίτερος πολιτικός της μεταπολιτευτικής περιόδου.  

Έναν άνθρωπο που άφησε κορυφαίο πολιτικό αποτύπωμα κι αν η ελληνική κοινωνία μπορούσε να κατανοήσει πόσο μπροστά από τον μέσο όρο των πολιτικών ήταν η σκέψη του, θα είχε αποκομίσει ακόμη περισσότερα οφέλη.

Ναι, ο Στέφανος Μάνος σκεφτόταν διαφορετικά, λειτουργούσε πρακτικά και είχε εκείνη τη σπάνια πολιτική ιδιότητα του ανθρώπου που θέλει να κάνει τα πράγματα να συμβούν.

Και τα έκανε.

Είναι ο πρώτος που υπέγραψε τη σύμβαση για τη δημιουργία του Μετρό της Αθήνας. Κι επέλεξε ένα μοντέλο, για να μη καταστεί το μετρό, όπως ο ηλεκτρικός σιδηρόδρομος. Η ανάθεση της

οργάνωσης του μετρό στην αμερικανική Bechtel, φτάνει ως ουσιαστικό έργο ως τις ημέρες μας,

Είναι εκείνος που δρομολόγησε την αυτοχρηματοδότηση/ παραχώρηση του αεροδρομίου «Ελευθέριος Βενιζέλος» με ιδιωτικά κεφάλαια, αντί να χρηματοδοτηθεί εξ ολοκλήρου από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Είναι εκείνος που έπραξε το ίδιο με την Αττική οδό.

Είναι εκείνος που έπραξε το ίδιο και με τη γέφυρα Ρίου -Αντιρρίου κι έγινε το έργο που έδωσε πνοή σε όλη τη Δυτική Ελλάδα και την Ήπειρο.

Είναι εκείνος που αντιμετώπισε αποτελεσματικά το νέφος της Αθήνας, δρομολογώντας την απόσυρση των παλαιών και ρυπογόνων αυτοκινήτων.

Είναι εκείνος που προχώρησε στην επανάσταση της αποκρατικοποίησης του ΟΤΕ και της ΑΓΕΤ/ΗΡΑΚΛΗΣ, υπό τις διαδηλώσεις όλης της σοσιαλδημοκρατίας και της Αριστεράς.

Είναι εκείνος που έβαλε το χέρι επί τον τύπον των ήλων και προχώρησε σε σοβαρές πολεοδομικές μεταρρυθμίσεις, με τις αλλαγές στους συντελεστές δόμησης, τις αλλαγές στις χρήσεις της γης και την υποχρεωτική δημιουργία θέσεων στάθμευσης στα υπό ανέγερση κτίρια.

Είναι εκείνος που έσωσε την Πλάκα, με την ανάπλασή της και τη δημιουργία πεζοδρόμων.

Είναι εκείνος, που έφτιαξε το νομικό και ρυθμιστικό πλαίσιο, με τα οποία διενεργήθηκε ο διεθνής διαγωνισμός για τις άδειες κινητής τηλεφωνίας.

Είναι εκείνος, που ως υπουργός Οικονομικών (κυβέρνηση Κωνσταντίνου Μητσοτάκη) προχώρησε στο νοικοκύρεμα της χώρας (μετά τη λαίλαπα του «Τσοβόλα δώστα όλα»), επιχειρώντας εν μέσω πρωτοφανών αντιδράσεων την δημοσιονομική προσαρμογή με πρωτογενές πλεόνασμα, περίπου στο 2,5% του ΑΕΠ. Τελικά, αυτό επιβλήθηκε αργότερα και βιαίως…

Όλα αυτά, δεν ήταν αυτονόητες επιλογές στην Ελλάδα της εποχής. Χρειάζονταν σχέδιο, επιμονή και, κυρίως, την ικανότητα να κοιτάζει κανείς αρκετά μακριά ώστε να σχεδιάζει την Ελλάδα που θα ερχόταν. Μαζί με την φιλελεύθερη κουλτούρα που «έλεγε» ότι το κράτος δεν χρειάζεται να τα κάνει όλα, αλλά πρέπει να δημιουργεί τους κανόνες και τις υποδομές μέσα στις οποίες μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά η κοινωνία και η οικονομία.

Ο Στέφανος Μάνος είχε, βέβαια, και ένα μεγάλο ελάττωμα. Ήταν ξεροκέφαλος. Δεν ήταν άνθρωπος που εύκολα υποχωρούσε. Ούτε καν όταν του επισήμαιναν ότι πολλές φορές οι πολιτικές του έχουν πολιτικό κόστος. «Θα τα βρούμε μπροστά μας», έλεγε κι είχε δίκιο.

Δεν χάιδευε αυτιά, δεν έλεγε ευχάριστα ψέματα για να κερδίσει ψήφους και δεν δεχόταν εύκολα να υποστηρίξει κάτι που θεωρούσε παράλογο επειδή το απαιτούσε η κομματική σκοπιμότητα.

Αλλά ακόμη και αυτή την ξεροκεφαλιά του μπορούμε σήμερα να τη δούμε διαφορετικά. Γιατί ήταν η άλλη όψη μιας αρετής που σπανίζει στην πολιτική: της αδυναμίας του να εγκαταλείψει εύκολα αυτό που οραματιζόταν και πίστευε σωστό. Ίσως ακριβώς επειδή επέμενε τόσο, κάποια από τα μεγάλα έργα που οραματίστηκε δεν έμειναν στα συρτάρια. Έγιναν δρόμοι, μετρό, αεροδρόμιο, γέφυρες, πεζόδρομοι και μια διαφορετική Αθήνα.

Η Ελλάδα, τελικά, δεν αξιοποίησε τον Στέφανο Μάνο όσο θα μπορούσε και θα έπρεπε.  Και αυτή η απώλεια δεν ήταν μόνο δική του. Ήταν κυρίως δική μας. Γιατί μια σοβαρή χώρα χρειάζεται ανθρώπους που δεν μετρούν την επιτυχία τους με το χειροκρότημα της στιγμής, αλλά με το τι θα έχει μείνει όρθιο όταν οι ίδιοι θα έχουν φύγει.

Ο Στέφανος Μάνος αφήνει πίσω του αρκετά για να μπορεί να κριθεί από το έργο του. Και αυτό, για έναν πολιτικό, είναι ίσως η σημαντικότερη μορφή δικαίωσης.

Οι Έλληνες δεν άκουσαν ή και τιμώρησαν-απομόνωσαν τον Στέφανο Μάνο. Τελικά τιμωρήθηκαν οι ίδιοι… Ευτυχώς όμως, η ξεροκεφαλιά του άφησε πίσω σχεδόν όλη την σύγχρονη Ελλάδα…