Χρήστος Κολοκοτρώνης: από το σπαθί του Γέρου του Μοριά, στη… «Θεσσαλονίκη μου μεγάλη φτωχομάνα»…

 

Γράφει ο Νίκος Γ. Σακελλαρόπουλος

Ο Χρήστος Κολοκοτρώνης, τρισέγγονος του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη έφυγε πριν 27 χρόνια, σαν προχθές, 13 Νοεμβρίου. Τον θυμόμαστε με σεβασμό. Ένας άνθρωπος  που δεν πολέμησε με το σπαθί, αλλά με τις λέξεις. Ένας σπουδαίος στιχουργός, μια μορφή του λαϊκού τραγουδιού, του έρωτα και του γλεντιού, που άφησε τη δική του ανεξίτηλη υπογραφή στο ελληνικό τραγούδι.

Ένα όνομα βαρύ σαν ιστορία

Ο Χρήστος Κολοκοτρώνης έφερε το πιο βαρύ επώνυμο της Ελλάδας. Κι είχε πάντα την έγνοια να το βγάζει ασπροπρόσωπο. Δεν είχε σπαθιά και καριοφίλια όπως ο προπάππος του, μα είχε ως μέγιστο όπλο την περίφημη γραφίδα, τους στίχους του. Δεν πολέμησε στο Βαλτέτσι, στην Τριπολιτσά ή στα Δερβενάκια, ούτε έφτιαχνε μπαρούτι στη Δημητσάνα. Μα χόρτασε με τραγούδια τους νεοέλληνες στα οποία οι έρωτες άνθισαν και μαράθηκαν, γέμισε τα λαϊκά πάλκα και ξενύχτισε εκατομμύρια γλεντζέδες. Χώρια πόσοι άνθρωποι που λύγισαν από την αδικία βρήκαν παρηγοριά στα τραγούδια του.

Γεννήθηκε ανήμερα τα Χριστούγεννα του 1922, στην Καλλιθέα. Σε μια γειτονιά που υποδεχόταν κι εκείνη τη δυστυχία της καταστροφής στη Μικρά Ασία και το κλάμα ήταν πιο συχνό κι από τις φωνές των παιδιών… Κι όταν η οικογένειά του μετακόμισε στη Γλυκομηλιά της Καλαμπάκας για λόγους βιοπορισμού, εκείνος από μικρό παιδί βρήκε καινούργιους φίλους στα γράμματα και στο λόγο. Διάβαζε συνεχώς λογοτεχνία κι

ιστορία, έγραφε ποιήματα, διόρθωνε τα τετράδια των συμμαθητών του. Η πένα του, ήταν προέκταση της ψυχής του.

Η Δημοσιογραφία

Το 1947 ήρθε στην Αθήνα και ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία. Όμως η μεγάλη του αγάπη θα γινόταν το τραγούδι. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 άρχισε να αφήνει το αποτύπωμά του στη δισκογραφία, για να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους στιχουργούς της χρυσής εποχής του λαϊκού τραγουδιού.

Συγκαταλέγεται στην περίφημη γενιά που περιλάμβανε την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου, τον Κώστα Βίρβο και τον Χαράλαμπο Βασιλειάδη, τον γνωστό «Τσάντα». Μια γενιά που δεν έγραφε απλώς τραγούδια, αλλά έγραφε τη ζωή των ανθρώπων.

Όταν οι λέξεις γίνονταν δάκρυα και πενιά

Ο Κολοκοτρώνης είχε ένα ξεχωριστό χάρισμα: μπορούσε να χωρέσει μια ολόκληρη ανθρώπινη ιστορία σε λίγους στίχους. Να μιλήσει για τον έρωτα χωρίς περιστροφές, για την εγκατάλειψη χωρίς ωραιοποιήσεις, για την κοινωνική αδικία χωρίς φόβο. Θυμηθείτε:

«Εγώ με την αξία μου», «Τι όμορφη που είσαι όταν κλαις», «Δεν βρήκα έναν άνθρωπο», «Θεσσαλονίκη μου μεγάλη φτωχομάνα», «Το πλουσιόπαιδο», «Απόψε φίλα με», «Το τελευταίο ποτηράκι», «Σβήσε τη φλόγα»,  «Βόλο – Λάρισα – Καρδίτσα», «Το κορίτσι απόψε θέλει», «Τέτοια κούκλα και τσαχπίνα», «Μια καινούργια κοινωνία», «Υπάρχουν και καλά παιδιά», «Κάποιο πρωινό στον Πειραιά», «Στο έρημο λιμάνι», «Σε ποιο βουνό», «Την έδιωξα κι όμως την αγαπώ» και τόσα άλλα.

Τραγούδια που έγιναν οικεία σαν τις παλιές φωτογραφίες, σαν πρόσωπα που δεν ξεχνάμε, σαν νύχτες που κρατούν ακόμη μέσα τους τον απόηχο ενός μπουζουκιού. Τραγούδια που όσο κιτρινίζουν, τόσο πιο πολύ μοιάζουν με χρυσάφι.

Στους στίχους του δεν υπήρχε απόσταση ανάμεσα στον δημιουργό και στον απλό άνθρωπο. Υπήρχε η ανάγκη να ειπωθούν όσα πολλοί ένιωθαν, αλλά δεν μπορούσαν να εκφράσουν.

Η συνεργασία του με τον Στέλιο Καζαντζίδη υπήρξε καθοριστική. Του έγραψε περισσότερα από εκατό τραγούδια, ενώ σημαντική ήταν και η δημιουργική του συνάντηση με τον Μανώλη Χιώτη. Τα τραγούδια του ταξίδεψαν μέσα από τις φωνές της Καίτης Γκρέυ, της Πόλυς Πάνου, του Πάνου Γαβαλά, του Στράτου Διονυσίου, της Μαίρης Λίντα και πολλών ακόμη σπουδαίων ερμηνευτών.

Τι έλεγαν οι άνθρωποι του τραγουδιού για εκείνον

Ίσως τίποτε δεν αποτυπώνει καλύτερα την εκτίμηση που απολάμβανε από τα λόγια του Γιώργου Ζαμπέτα. Μιλώντας για τον Χρήστο Κολοκοτρώνη, τον χαρακτήριζε μεγάλο γλεντζέ και μεγάλο στιχουργό, προσθέτοντας με τον αυθορμητισμό του: «Τι δεν έχει γράψει αυτός ο άνθρωπος! Η άμμος της θάλασσας είναι λίγη μπροστά σ’ όσα άφησε».

Κι ο Άκος Δασκαλόπουλος, μιλώντας στην τηλεοπτική εκπομπή «Εν αρχή ην ο λόγος» της ΕΡΤ, το 1988, περιέγραψε με ιδιαίτερη ευαισθησία την ουσία της γραφής του. Είπε πως τα καλύτερα τραγούδια του έχουν μια «πονηρή αθωότητα», έναν αυθορμητισμό και μια καθαρότητα, καθώς αναζητούν να ερμηνεύσουν αυτό που ονομάζουμε «καρδιά παραπονεμένη».

Ίσως αυτή να ήταν και η μεγαλύτερη αρετή του: ήξερε να γράφει με την καρδιά για την καρδιά, χωρίς να την προδίδει. Ο Λευτέρης Παπαδόπουλος τού αφιέρωσε ειδική εκπομπή το 1988, αναγνωρίζοντας τη θέση του ανάμεσα στους μεγάλους δημιουργούς του λαϊκού τραγουδιού. Και δεκαετίες αργότερα, το 2022, η ΕΡΤ επανήλθε στο έργο του με ένα εκτενές αφιέρωμα στην «Αυλή των Χρωμάτων», όπου ο γιος του, Γιώργος, και ο εγγονός του, Παναγιώτης, μίλησαν για τον άνθρωπο πίσω από τα τραγούδια.

Δεν έμεινε μόνο πίσω από την πένα

Ο Χρήστος Κολοκοτρώνης δεν ήταν ένας δημιουργός που παρακολουθούσε τη νύχτα από μακριά. Την έζησε, τη δημιούργησε, την υπηρέτησε. Ασχολήθηκε με τα νυχτερινά κέντρα, δημιούργησε δικούς του χώρους διασκέδασης, ανάμεσά τους το «Απόψε φίλα με» και το «Κολοκοτρώνης» στην Ιερά Οδό, και συνδέθηκε με σπουδαίους καλλιτέχνες. Υπήρξε άνθρωπος της παρέας, του γλεντιού, της μουσικής συντροφιάς. Από τη δεκαετία του 1970 άρχισε να ερμηνεύει κι ο ίδιος τα τραγούδια του.

Δεν ήταν μόνο εκείνος που έδινε τις λέξεις στους άλλους. Ήθελε να τις τραγουδήσει, να τις αισθανθεί, να τις μοιραστεί με τον κόσμο.

Αυτή η διαδρομή αποκαλύπτει και μια άλλη πλευρά του: ο Χρήστος Κολοκοτρώνης δεν υπήρξε απλώς ένας παραγωγικός στιχουργός. Ήταν ένας ολοκληρωμένος άνθρωπος του λαϊκού πολιτισμού.

Η κληρονομιά που δεν σιωπά

Στις 13 Νοεμβρίου 1999, η καρδιά του σταμάτησε να χτυπά. Έφυγε από τη ζωή στο σπίτι του, στην Καλογρέζα, αφήνοντας πίσω του μια τεράστια παρακαταθήκη.

Κι όμως, ο θάνατος δεν μπόρεσε να πάρει μαζί τη ψυχή του. Γιατί οι στίχοι έχουν αυτή την παράξενη ιδιότητα: επιβιώνουν από εκείνους που τους γέννησαν. Κάθε φορά που κάποιος τραγουδά ένα από τα δημιουργήματά του, κάθε φορά που ένα μπουζούκι ανοίγει τον δρόμο για μια παλιά μελωδία, ο Χρήστος Κολοκοτρώνης επιστρέφει.

Το 2018, η μνήμη του τιμήθηκε και στα Τρίκαλα, με την ονομασία πλατείας σε «Πλατεία Χρήστος Κολοκοτρώνης». Πρόκειται για το χώρο που περικλείεται από τις οδούς Καλαμπάκας, Παπαστάθη και Ηπείρου, ακριβώς πριν από το 5ο Γυμνάσιο Τρικάλων.

Ο απόγονος του Γέρου του Μοριά άφησε τη δική του παρακαταθήκη. Δεν χρειάστηκε να σηκώσει σπαθί. Σήκωσε το βάρος των λέξεων, αφουγκράστηκε τον λαϊκό άνθρωπο και έδωσε φωνή στις χαρές και στις οδύνες του.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο παράδοξο της ζωής του: ένας άνθρωπος που καταγόταν από έναν μεγάλο πολεμιστή έγινε ο ίδιος μέγας μαχητής της μουσικής. Με όπλο του τον στίχο, με πεδίο του την ανθρώπινη ψυχή και με τρόπαιό του τραγούδια που δεν γέρασαν.

Ξέρετε κάτι; Ο Χρήστος Κολοκοτρώνης άφησε πίσω του μέγιστο αποτύπωμα.  Κι όσο θα υπάρχουν άνθρωποι που θα πίνουν ένα τελευταίο ποτηράκι, που θ’ αναζητούν έναν άνθρωπο, που θα θυμούνται έναν έρωτα μέσα από ένα τραγούδι, εκείνος θα είναι κάπου εκεί. Στην άκρη ενός πάλκου, ανάμεσα σε καπνούς, φώτα και μπουζούκια. Να γράφει, ν’ ακούει τραγούδια και να χαμογελά.